Pierwszy urlop wypoczynkowy w 2026 roku – nowe zasady, praktyczne przykłady i najważniejsze zmiany w Kodeksie pracy

Rok 2026 przyniósł istotne zmiany dotyczące ustalania stażu pracy, od którego zależy wymiar urlopu wypoczynkowego. Po raz pierwszy przepisy pozwalają uwzględniać m.in. okresy wykonywania umów zlecenia, prowadzenia działalności gospodarczej czy  niektóre okresy wykonywania pracy zarobkowej za granicą.

Zmiany weszły w życie etapami:

• od 1 stycznia 2026 r. – dla pracowników sektora publicznego,
• od 1 maja 2026 r. – dla pracowników sektora prywatnego.

Dla wielu osób oznacza to możliwość uzyskania prawa do 26 dni urlopu znacznie wcześniej niż dotychczas – nawet już od pierwszego dnia zatrudnienia na etacie.

Jednocześnie nie zmieniły się zasady nabywania pierwszego urlopu. Nadal obowiązują bowiem odrębne zasady nabywania tzw. pierwszego urlopu wypoczynkowego, zgodnie z którymi urlop w pierwszym roku zatrudnienia uzyskuje się stopniowo – po każdym przepracowanym miesiącu.

Czym jest pierwszy urlop wypoczynkowy?

Pierwszy urlop wypoczynkowy dotyczy pracownika, który po raz pierwszy w życiu podejmuje pracę na podstawie stosunku pracy, czyli zawiera swoją pierwszą umowę o pracę.

Nie ma znaczenia wiek pracownika, liczba wcześniejszych umów zlecenia, prowadzenie działalności gospodarczej czy współpraca B2B. Kluczowe jest wyłącznie to, czy dana osoba pozostawała wcześniej w stosunku pracy.

Oznacza to, że nawet osobę posiadającą wieloletnie doświadczenie zawodowe zdobyte na podstawie umów cywilnoprawnych lub działalności gospodarczej będą obowiązywać zasady dotyczące pierwszego urlopu wypoczynkowego, jeżeli po raz pierwszy nawiązuje stosunek pracy.

Ile wynosi wymiar urlopu wypoczynkowego w świetle przepisów?

Zgodnie z art. 154 § 1 Kodeksu pracy wymiar urlopu wypoczynkowego wynosi:

• 20 dni – jeżeli staż urlopowy pracownika jest krótszy niż 10 lat;
• 26 dni – jeżeli staż urlopowy pracownika wynosi co najmniej 10 lat.

Do stażu urlopowego uwzględnia się nie tylko okresy zatrudnienia na podstawie stosunku pracy, lecz także inne okresy wskazane w przepisach, w tym m.in. okres nauki, a od 2026 r. również wybrane okresy mi.in.:

• wykonywania pracy na podstawie umowy zlecenia,
• wykonywania pracy na podstawie umowy agencyjnej,
• prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej,
• współpracy z osobą prowadzącą działalność gospodarczą,
• wykonywania pracy przez osobę współpracującą,
• okresy podlegania ubezpieczeniom społecznym z tytułów wskazanych w przepisach,
• wybrane okresy pracy za granicą, jeżeli podlegały uwzględnieniu zgodnie z odrębnymi regulacjami.

Wymiar urlopu wypoczynkowego ustala się proporcjonalnie do wymiaru etatu. Oznacza to, że pracownik zatrudniony w niepełnym wymiarze czasu pracy ma prawo do urlopu obliczanego w części odpowiadającej jego etatowi (np. ½, ¾).

Osoba podejmująca pierwszą pracę na podstawie umowy o pracę nie nabywa prawa do pełnego wymiaru urlopu wypoczynkowego z góry. W pierwszym roku zatrudnienia urlop przysługuje stopniowo – z upływem każdego miesiąca pracy.

Zasady nabywania prawa do pierwszego urlopu reguluje art. 153 Kodeksu pracy:

1. Pracownik podejmujący pracę po raz pierwszy, w roku kalendarzowym, w którym podjął pracę, uzyskuje prawo do urlopu z upływem każdego miesiąca pracy, w wymiarze 1/12 wymiaru urlopu przysługującego mu po przepracowaniu roku.

2. Prawo do kolejnych urlopów pracownik nabywa w każdym następnym roku kalendarzowym.

W praktyce oznacza to, że po każdym przepracowanym miesiącu pracownik nabywa prawo do 1/12 rocznego wymiaru urlopu. Jeżeli przysługuje mu 20 dni urlopu rocznie, po miesiącu pracy nabędzie około 1,66 dnia urlopu. Natomiast w przypadku prawa do 26 dni urlopu będzie to około 2,16 dnia po każdym miesiącu zatrudnienia.

Warto również pamiętać, że ustawodawca w regulacjach dotyczących wymiaru urlopu przysługującego pracownikowi w pierwszym roku zatrudnienia nie wskazał wprost na możliwość/obowiązek zaokrąglania niepełnych dni urlopu w górę. Jak przyjmuje się w piśmiennictwie, w związku z tym, że problematyka ta nie została wprost uregulowana przez ustawodawcę, należy w tym wypadku stosować ogólny przepis art. 154² Kodeksu pracy dotyczący godzinowego rozliczania urlopu i obliczać godziny przysługującego urlopu bez zaokrąglania do pełnego dnia. Niezależnie od powyższego, pracodawca ma zawsze prawo z korzyścią dla pracownika zaokrąglić w górę określony wymiar urlopu do pełnego dnia.

Jak ustala się miesięczne okresy zatrudnienia i sumuje je w pierwszym roku pracy?

Okresy zatrudnienia warunkujące nabycie prawa do pierwszego urlopu ustala się zgodnie z potocznym sposobem liczenia terminów, przyjmując, że miesiąc kończy się w dniu poprzedzającym dzień odpowiadający datą dniowi rozpoczęcia biegu terminu. Takie stanowisko znajduje potwierdzenie w orzecznictwie Sądu Najwyższego (wyrok z 19 grudnia 1996 r., I PKN 47/96, OSNP 1997, nr 17, poz. 310; wyrok z 21 maja 1991 r., I PZP 16/91, OSNC 1992, nr 1, poz. 10).

Odmiennie sytuacja wygląda w przypadku konieczności ustalenia miesięcznego okresu pracy, gdy zatrudnienie w pierwszym roku pracy jest przerywane, np. wskutek zmiany pracodawcy. W takim przypadku okresy zatrudnienia u kolejnych pracodawców podlegają zsumowaniu. Przy ustalaniu prawa do kolejnej części urlopu uwzględnia się zatem również okresy przepracowane u poprzedniego pracodawcy, tak aby zachowana została ciągłość naliczania miesięcy pracy w pierwszym roku zatrudnienia.

Z uwagi na brak szczególnych regulacji w Kodeksie pracy dotyczących sposobu sumowania takich okresów, zastosowanie znajduje art. 300 Kodeksu pracy., który pozwala odpowiednio stosować przepisy Kodeksu cywilnego. W konsekwencji należy odwołać się do art. 114 Kodeksu cywilnego., zgodnie z którym, jeżeli termin oznaczony jest w miesiącach lub latach i nie wymaga ciągłości, miesiąc liczy się jako 30 dni.

Uwaga!

W praktyce zdarza się, że pracownik w roku kalendarzowym, w którym po raz pierwszy podejmuje zatrudnienie, zmienia pracodawcę. Często pojawia się wtedy przekonanie, że wraz z nową umową pracownik uzyskuje prawo do kolejnego urlopu, ponieważ nie jest to już jego pierwsza praca w życiu. Jednak z art. 153 Kodeksu pracy jednoznacznie wynika, że zasady nabywania prawa do urlopu określone w § 1 obowiązują przez cały rok kalendarzowy, w którym pracownik rozpoczął swoją pierwszą pracę.

Jak nowe przepisy wpływają na staż urlopowy osoby podejmującej pierwszą pracę na podstawie umowy o pracę?

Nowe regulacje pozwalają zaliczyć do stażu urlopowego wcześniejsze okresy wykonywania działalności gospodarczej czy zatrudnienia na podstawie umów cywilnoprawnych, nawet jeśli przypadały przed wejściem przepisów w życie. Dzięki temu osoba podejmująca pierwszą pracę na podstawie umowy o pracę może od początku zatrudnienia posiadać staż uprawniający ją do wyższego wymiaru urlopu wypoczynkowego, tj. 26 dni.

Nie zmienia to jednak zasad nabywania prawa do pierwszego urlopu wypoczynkowego. Pracownik podejmujący pierwszą pracę nadal nabywa prawo do urlopu z upływem każdego miesiąca pracy w wymiarze 1/12 przysługującego mu rocznego wymiaru urlopu.

Pierwszy urlop wypoczynkowy w 2026 roku – praktyczne przykłady z omówieniem

 Przykład 1- Pierwsza umowa o pracę po wielu latach zatrudnienia na podstawie  umowy zlecenia.

Pani Magdalena od 2019 do 2025 roku wykonywała pracę wyłącznie na podstawie umów zlecenia dla kilku firm. Łącznie przepracowała w ten sposób ponad 5 lat, regularnie odprowadzając składki do ZUS.

Od 1 maja 2026 r. podpisała swoją pierwszą umowę o pracę na stanowisku Specjalisty ds. marketingu w pełnym wymiarze czasu pracy.

Pani Magdalena ukończyła również studia wyższe, które dają dodatkowe 8 lat stażu urlopowego.

Oznacza to, że już od pierwszego dnia zatrudnienia posiada:

• 5 lat z umów zlecenia,
• 8 lat z tytułu ukończenia studiów.

Łącznie daje to 13 lat stażu urlopowego, a więc prawo do 26 dni urlopu rocznie.

Mimo to nie otrzyma całych 26 dni od razu. Ponieważ jest to jej pierwsza umowa o pracę w życiu, w 2026 roku będzie nabywała urlop stopniowo. Wymiar urlopu nabywanego miesięcznie wynosi więc 2,16 dnia:

1/12 x 26 = 2,16

Ponieważ rozpoczęła pracę 1 maja 2026 r., do końca roku, o ile żadna ze stron nie rozwiąże wcześniej zawartej umowy, przepracuje 8 miesięcy. Oznacza to, że za 2026 rok nabędzie prawo do 17,33 dnia:

(1/12 x 26) x 8 = 17,33

Od 1 stycznia 2027 r. sytuacja ulegnie zmianie. Ponieważ pierwszy rok pracy zostanie już zakończony, pani Magdalena nabędzie prawo do pełnego urlopu z góry, czyli pełnych 26 dni urlopu wypoczynkowego.

Od tego momentu będzie korzystała z urlopu na zasadach ogólnych, tak jak pozostali pracownicy posiadający co najmniej 10-letni staż urlopowy.

Przykład 2 – Przedsiębiorca podejmujący pierwszą pracę  w wymiarze ½ etatu.

Pan Krzysztof prowadził jednoosobową działalność gospodarczą przez 11 lat. W tym czasie świadczył usługi informatyczne.

Wcześniej nigdy nie był zatrudniony na podstawie umowy o pracę.

Od 1 czerwca 2026 r. rozpocznie pierwszą w życiu pracę etatową w prywatnej Spółce X z ograniczoną odpowiedzialnością w wymiarze  ½ etatu.

Dzięki nowym przepisom obowiązującym od maja 2026 roku okres prowadzenia działalności gospodarczej, który został odpowiednio udokumentowany, zostanie zaliczony do jego stażu pracy. Pan Krzysztof od początku zatrudnienia będzie posiadał więc 11-letni staż urlopowy, a co za tym idzie – będzie przysługiwało mu 26 dni urlopu wypoczynkowego rocznie przy pełnym etacie.

Ponieważ jednak pracuje na ½ etatu, wymiar urlopu należy obniżyć proporcjonalnie do wymiaru czasu pracy. Oznacza to, że będzie mu przysługiwało 13 dni urlopu wypoczynkowego rocznie:

26 x ½ = 13

Nie oznacza to jednak, że od razu otrzyma do wykorzystania pełne 13 dni urlopu.

Ponieważ jest to jego pierwsza umowa o pracę w życiu, w pierwszym roku zatrudnienia urlop będzie naliczany stopniowo – po każdym przepracowanym miesiącu.

Oznacza to, że po jednym przepracowanym miesiącu nabędzie prawo do 1,08 dnia urlopu:

1/12 x 13 = 1,08

Za 2026 rok, o ile żadna ze stron nie rozwiąże wcześniej umowy, nabędzie prawo do 7,58 dnia urlopu wypoczynkowego:

(1/12 x 13) x 7 = 7,58

Od 1 stycznia 2027 r., po zakończeniu pierwszego roku pracy na podstawie umowy o pracę, nabędzie on prawo do pełnego urlopu z góry, tj. 13 dni urlopu rocznie, przy jednoczesnym pozostawaniu w zatrudnieniu w wymiarze ½ etatu.

Przykład 3 – Absolwentka studiów rozpoczynająca pierwszą pracę.

Pani Karolina ukończyła studia magisterskie w marcu 2026 roku. Od 15 kwietnia 2026 r. rozpoczęła swoją pierwszą pracę na podstawie umowy o pracę w biurze rachunkowym w pełnym wymiarze czasu pracy.

Samo ukończenie studiów nie daje jej jeszcze prawa do urlopu wypoczynkowego. Okres nauki wlicza się do stażu urlopowego, który decyduje o wymiarze urlopu, jednak nie stanowi podstawy do nabycia prawa do urlopu w pierwszym roku zatrudnienia.

Ponieważ jest to jej pierwsza praca, prawo do urlopu wypoczynkowego w pierwszym roku pracy nabywane jest proporcjonalnie, po przepracowaniu każdego miesiąca zatrudnienia. Wymiar urlopu nabywanego miesięcznie wynosi 1,66 dnia:

1/12 x 20 =1,66

Za pełny miesiąc zatrudnienia uważa się okres od dnia podjęcia pracy w danym miesiącu do dnia poprzedzającego odpowiadający mu dzień w kolejnym miesiącu. W praktyce oznacza to, że jeśli stosunek pracy rozpoczął się 15 kwietnia 2026 r., to pierwszy pełny miesiąc zatrudnienia upływa 14 maja 2026 r., a kolejne odpowiednio 14 czerwca, 14 lipca itd., aż do 14 grudnia 2026 r.

Łącznie daje to 8 pełnych miesięcy zatrudnienia w 2026 roku.

Urlop naliczany jest w systemie narastającym i nie podlega zaokrąglaniu w górę w trakcie roku kalendarzowego. W konsekwencji, przy braku rozwiązania umowy, Pani Karolina nabędzie w 2026 roku prawo do 13,33 dnia urlopu:

(1/12 x 20) x 8 = 13,33

Od 1 stycznia 2027 r., jeżeli będzie nadal pozostawała w zatrudnieniu, nabędzie prawo do pełnego urlopu wypoczynkowego z góry, tj. 20 dni urlopu za cały rok kalendarzowy.

Niewykorzystany urlop z 2026 roku przejdzie na kolejny rok jako urlop zaległy i podlegać będzie wykorzystaniu zgodnie z przepisami Kodeksu pracy.

Po osiągnięciu 10-letniego stażu urlopowego (liczonego m.in. z okresów nauki i zatrudnienia) wymiar urlopu zostanie zwiększony do 26 dni rocznie.

Przykład 4 – Pracownik nie nabywa prawa do urlopu.

Pani Joanna podjęła swoje pierwsze zatrudnienie na podstawie umowy o pracę w dniu 12 grudnia 2025 roku.

Ze względu na tak krótki okres zatrudnienia w pierwszym roku kalendarzowym nie była w stanie przepracować pełnego miesiąca, a tym samym nie nabyła w 2025 roku prawa do urlopu wypoczynkowego. Jednak niezależnie od tego, w dniu 1 stycznia 2026r.  nabyła prawo do kolejnego urlopu. Rok 2026 jest bowiem następnym rokiem kalendarzowym, o którym mowa w art. 153 § 2 Kodeksu pracy.

O czym należy pamiętać przy ustalaniu pierwszego urlopu wypoczynkowego  – podsumowanie

1. Zasady dotyczące pierwszego urlopu mają zastosowanie wyłącznie do osoby, która po raz pierwszy w życiu podejmuje zatrudnienie na podstawie umowy o pracę.
2. W pierwszym roku pracy pracownik nie nabywa prawa do pełnego urlopu z góry. Prawo do urlopu powstaje stopniowo – z upływem każdego miesiąca pracy – w wymiarze 1/12 rocznego wymiaru urlopu. Dopiero od następnego roku kalendarzowego pracownik nabywa prawo do urlopu z góry, w pełnym wymiarze.
3. Przepisy nie nakazują zaokrąglania niepełnego dnia urlopu do pełnego dnia. Pracodawca ma jednak prawo z korzyścią dla pracownika zaokrąglić w górę określony wymiar urlopu do pełnego dnia.
4. Przy ustalaniu wymiaru pierwszego urlopu należy prawidłowo obliczyć staż urlopowy pracownika, ponieważ wpływa on na ustalenie, czy przysługuje 1/12 z 20 czy 1/12 z 26 dni urlopu rocznie.
5. Zasady nabywania urlopu określone w art. 153 § 1 Kodeksu pracy obowiązują przez cały rok kalendarzowy, w którym pracownik po raz pierwszy podjął pracę, niezależnie od kolejnych umów o pracę zawieranych w tym okresie.