Czy pracownik ma zawsze prawo do zwolnienia z powodu działania siły wyższej?

Wprowadzone do Kodeksu pracy w kwietniu 2023 roku, zwolnienie od pracy z powodu działania siły wyższej jest ważnym uprawnieniem pracowniczym, wynikającym bezpośrednio z art. 148¹ Kodeksu pracy.  Ma ono na celu wspieranie równowagi między życiem zawodowym a prywatnym rodziców i opiekunów.

Co to jest zwolnienie z tytułu siły wyższej?

W kontekście prawa pracy siła wyższa to zdarzenie nadzwyczajne, nieprzewidywalne, które staje się siłą wyższą dla pracownika.

Aby pracownik mógł skorzystać z tego zwolnienia, muszą być spełnione trzy warunki jednocześnie:

1. Działanie siły wyższej.
2. Pilne sprawy rodzinne spowodowane chorobą lub wypadkiem.
3. Niezbędna, natychmiastowa obecność pracownika.

 

Przykłady zdarzeń, które mogą uzasadniać to zwolnienie, są bardzo życiowe. Podstawą takiego zwolnienia może być nagła choroba członka rodziny, np. zawał męża/żony, ale także wypadek dziecka na hulajnodze czy upadek rodzica pod prysznicem.

Warto pamiętać, że pojęcie „członka rodziny” jest szerokie. Może to być nie tylko mąż, żona czy dziecko, ale także partner, brat, babcia, wnuk, jeśli pozostają z pracownikiem we wspólnym gospodarstwie domowym.

Wymiar zwolnienia i Wynagrodzenie

Zwolnienie z tytułu siły wyższej przysługuje w wymiarze 2 dni albo 16 godzin w ciągu roku kalendarzowego.

O tym, czy pracownik będzie korzystał ze zwolnienia w dniach, czy w godzinach, decyduje on sam w pierwszym złożonym wniosku w danym roku kalendarzowym. Wybrana forma jest wiążąca na cały ten rok.

W przypadku pracowników zatrudnionych w niepełnym wymiarze czasu pracy wymiar zwolnienia ustalany jest proporcjonalnie, a niepełną godzinę należy zaokrąglić w górę do pełnej godziny.

Najważniejsza kwestia finansowa: W okresie tego zwolnienia pracownik zachowuje prawo do wynagrodzenia w wysokości połowy wynagrodzenia.

Jak zgłosić nieobecność?

Pracodawca ma obowiązek udzielić zwolnienia, jeżeli pracownik spełni wymogi prawne. Wniosek musi zostać zgłoszony najpóźniej w dniu korzystania ze zwolnienia. Przepisy nie wymagają, aby zgłoszenie nastąpiło przed rozpoczęciem pracy – może się to stać nawet w trakcie zmiany (np. po odebraniu telefonu informującego o wypadku).

Zgłoszenie może nastąpić w dowolny sposób – dopuszczalna jest forma ustna, SMS lub e-mail.

Ważne dla pracodawców: Pracodawca nie może żądać od pracownika dokumentacji na potwierdzenie danego zdarzenia, ponieważ mogłoby to zostać uznane za naruszenie zasady minimalizacji danych wynikających z przepisów RODO.

Przykład z życia: Jedna siła wyższa, wielu pracowników

Co w sytuacji, gdy jedno zdarzenie dotyczy kilku pracowników zatrudnionych u tego samego pracodawcy? Czy wszyscy mogą skorzystać ze zwolnienia?

Firma ABC Sp. z o.o. zatrudnia Pana Macieja oraz jego dwóch synów – Jana i Jakuba. W poniedziałek rano wszyscy trzej poinformowali pracodawcę, że żona Pana Macieja (matka synów) została poszkodowana w wypadku samochodowym.

Panowie Kowalscy mogą w tym samym dniu skorzystać ze zwolnienia. Przepisy prawa nie wykluczają możliwości skorzystania z uprawnienia do zwolnienia od pracy przez kilka osób jednocześnie z powodu jednego zdarzenia.

Podsumowanie

Zwolnienie z tytułu siły wyższej jest skutecznym mechanizmem wsparcia pracowników w nagłych kryzysach rodzinnych. Należy pamiętać o proporcjonalnym wymiarze, konieczności natychmiastowej obecności i zasadzie 50% wynagrodzenia.

Jeśli na co dzień zajmujesz się kwestiami kadrowo-płacowymi i chcesz mieć pewność, że prawidłowo udzielasz tego zwolnienia i odpowiednio rozliczasz wynagrodzenie z tego tytułu – zachęcamy do zapoznania się z naszym kompleksowym poradnikiem z tego zagadnienia (link tutaj). Znajdziesz w nim liczne praktyczne przykłady, odpowiedzi na najczęściej zadawane pytania oraz ćwiczenia, dzięki czemu sprawnie i zgodnie z przepisami przeprowadzisz proces udzielania zwolnień. Odwiedź nasz sklep na stronie i zyskaj cenne wsparcie od praktyków HR Daily Solutions!